Geertjes Hof

Babette overleed op donderdag. Het verdriet om Babette was nog heel vers, toen op vrijdagmiddag opeens twee lammetjes naast Mini in de wei lagen. Net als vorig jaar was ze de eerste, en net als vorig jaar had ze dat stiekem, snel en zonder hulp klaargespeeld. En net als vorig jaar waren het twee mooie grote dochters.

De volgende van wie ik dacht dat ze zou bevallen was Amanda. Die had een enorm dik uier, maar niet een heel dikke buik. Dit in tegenstelling tot Pippi, die net zo dik was (model tweezitsbank) als vorig jaar. “Amanda krijgt er weer eentje, en daarna Pippi weer een drieling!” dacht ik.

Maar het was toch Pippi, die mij in de nacht van zaterdag op zondag om 01.00 wakker schreeuwde.

Amanda uit het kraamhokje (waar ik haar alvast had ingezet), Pippi er in, en een kopje thee voor mijzelf gezet (heel belangrijk!). Het viel niet mee, want de eerste lag in stuit; er kwam na uren schreeuwen alleen maar een kontje uit. Het duurde een poosje voor er genoeg van het lam uit was dat ik kon assisteren. Gelukkig was het maar een klein ooitje. Daarna volgden inderdaad nog twee grote rammen. Ook net als vorig jaar!

Tegen de tijd dat ik alles opgeruimd en schoon had en zeker wist dat de lammeren de eerste biest binnen hadden was het 04.00. Maar het bleef nog erg onrustig in de stal en ik ben eerst nog een keer teruggegaan om de babyfoon aan te doen (waarbij ik bovendien constateerde dat er één van de pasgeboren lammetjes met het koppie in de spijlen van het hek lag!) en later nog een keer toen ik op de babyfoon zag dat een ander lam met zijn pootjes in de waterbak stond. Dat was om 05.19… en om 07.00 schrok ik weer wakker om de andere meiden te gaan melken.

Zondag liep ik dus een beetje groggy rond. En nu was de grote vraag: wanneer zou Amanda gaan bevallen? Want nu kwam wel het jaarlijkse probleem op: alle lammetjes vlak achter elkaar is heel handig , maar vraagt meer kraamhokjes dan ik eigenlijk heb. Voor alle zekerheid heb ik het Brunohokje maar leeggeruimd en ook ingericht als kraamhokje.

(Toen er schuimbeton in het gastenverblijf kwam moest dat leeg, en hadden we heel veel zooi in het Brunohokje gepropt. Die zooi staat nu dus weer in het gastenverblijf…). Mini met haar dochters in het Brunohokje, Pippi met de drieling in het ene hokje in de stal en Amanda in het andere. Lekker praktisch, recht onder de camera van de babyfoon. Zodat ik elke twee uur mijzelf dwong om wakker te worden en de stand van zaken te checken.

Maar die nacht nog geen lammetjes.

Aska vindt lammetjes reuze interessant en neemt elke gelegenheid te baat om ernaar te loeren.

Op maandag was het zulk mooi weer dat ik vond dat Mini met de kinderen al wel de wei in kon. Amanda begon steeds moeilijker uit d’r oogjes te kijken. Maar pas op het einde van de middag kwam er schot in de zaak. En inderdaad, één rammetje van Amanda. Lekker in de voorjaarszon geboren.

Ook de volgende dagen was het schitterend voorjaarsweer, dus we hebben alle moeders en lammetjes lekker naar de wei gebracht.

En de stalruimte opnieuw herverkaveld: één kraamhokje voor de laatst afgelammerde dame en haar kroost (dat was dus Amanda) en de overige dames en kinderen slapen bij elkaar in de rest van de driekwart stal. Krelis moest, tot zijn grote ongenoegen, in zijn eentje in het Brunohokje slapen om ruimte te maken.

En zo is, binnen een week, de hele samenstelling van de kudde veranderd!
Nu alleen Lisa nog. Die heeft een enorme buik en kreunt als ze ’s avonds in de stal ligt, maar loopt overdag nog ontspannen te grazen. Blijkbaar is die begin oktober nog wat minder ontvankelijk voor Bruno’s avances geweest….

Babette is niet meer. Het lieve schaap, altijd tuk op een knuffel, was helemaal op.

In 2018 arriveerde ze, samen met Nel, als begin van ons schapen-avontuur. Al snel bleek dat Babette veel makkelijker benaderbaar was dan Nel. Nel hield, zoals het een schaap betaamt, de eerste tijd nog een beetje afstand. Babette vond het geweldig om geknuffeld te worden en kwam er al snel om vragen.

Eind 2018 werd het koppel uitgebreid met Arie. In eerste instantie leverde dat alleen bij Nel lammetjes op. Maar in augustus 2019 verraste Babette ons toch ook met een lammetje!

Daarna wilde ik haar een jaartje rust geven. Maar Arie en Babette waren dol op elkaar. En toen in november 2019 Arie een keer ontsnapte had dat dus direct gevolgen. In april 2020 had Babette weer twee lammetjes: Sandra en Krelis.

Dat was wel wat veel en snel achter elkaar. Ze stond dan ook te hoesten . “Longontsteking”, constateerde de dierenarts. Sindsdien is ze altijd erg mager gebleven. Maar ze gaf enorm veel melk! “Zo één die beter voor de boer zorgt dan voor zichzelf”, zei de buurman.

Ze was ook altijd dol op aandacht. Bekenden of vreemden, Babette kwam gezellig om een knuffel vragen. Kinderen moesten zich soms goed schrap zetten om niet omgeduwd te worden door het zich opdringende schaap.

In 2021 liep het lammeren niet goed af. ’s Ochtends stond ze ineens met twee (hele grote) dochters in de wei. Maar ’s middags bleek, dat er nog een derde (inmiddels dood) lam in zat. Dat zat nog vast in de baarmoeder… Uiteindelijk moest er een keizersnee worden uitgevoerd om het derde lam weg te krijgen.

En door alle stress en pijn ging ze ’s nachts ook nog op één van haar overgebleven dochters liggen. Wat een verdriet… Ze liep een dag lang om haar verdwenen kind te roepen…

Hoewel ze volgens de dierenarts daarna weer bij de ram mocht, heb ik dat maar een jaartje overgeslagen. Daar was Babette het overigens (luidkeels) niet mee eens. Dus in oktober 2022 heb ik haar toch maar weer bij de ram (Bruno had inmiddels Arie opgevolgd) gelaten. Pas in juni 2023 resulteerde dat weer in een lammetje. Omdat dat in de midzomernacht ter wereld kwam, en weer voor veel stress en gedoe zorgde, noemde ik die Puck.

Babette was met stip het minst nerveuze en meest eigenwijze schaap van de kudde. Heel on-schaap-achtig ging ze altijd gedecideerd haar eigen weg. Dat was niet altijd handig, als ik met het koppel van de stal naar de wei liep. Ik herinner me een keer dat ze stronteigenwijs de Ratellaan op kuierde om te zien of het gras daar groener was, terwijl de rest gehoorzaam met Nel en mij de andere kant uit liep naar de wei. Puck (toen nog een klein lammetje) sprintte luid blatend zenuwachtig heen en weer tussen haar moeder en de anderen. “Mama, kom nou, we moeten die kant op mama, kom nou mee, ze gaan allemaal daarheen mama!”

Ze had ook heel aparte voorkeuren wat eten betreft. Babette was als enige van de schapen dol op de blaadjes van klimop en op smalle weegbree, en ze wist precies waar ze dat kon vinden. Na verloop van tijd wist ik ook wel waar ik haar kon vinden, als ze weer eens was afgedwaald, en achter de stal klimop van de bomen stond te snoepen.

Het laatste jaar ging het niet goed met haar. Ze had een vervelende ontsteking aan haar kaak, wat kauwen moeilijk maakte. Ze werd magerder en magerder, al gaf ze geen melk meer en kreeg ze nog wel brokjes. Ze vond het vorig jaar echt niet leuk meer om als klimobject of trampoline gebruikt te worden door de lammeren van de andere schapen.

Haar vacht zag er slecht uit en ik vroeg me af of ze zich wel warm kon houden in het winterweer. Speciaal geweekt voer voor oude dieren vond ze niet lekker. Toen ze eind februari ook nog een ontsteking aan haar hoef kreeg besloot ik dat het afgelopen was. Bij de euthanasie constateerde de dierenarts dat er bovenop alles ook nog pus in haar borstkas zat (mogelijk iets te maken met die oude longontsteking?) Een goed besluit dus, maar daarom niet minder verdrietig.

Van alle schapen die we tot nu toe hebben gehad was Babette de eerste, maar ook wel het meest bijzondere. Dag lief schaap.

En voor alle regelmatige lezers van dit blog: ik zal jullie niet vervelen met een uitgebreide levensbeschrijving bij ieder overleden schaap. Maar Babette was net even bijzonderder… zij verdient het.

Ons achterhuis was ooit ontworpen om een gastenverblijf in te realiseren. Toen hadden we nog het idee om een B&B te gaan beginnen. Maar al vrij snel realiseerden we ons dat het bouwen van ons eigen huis al enorm veel tijd kostte, als je het doet zoals wij doen. En dat het erf dus al die tijd best wel een teringzooi is (geweest). Eigenlijk oogt het nu pas, na bijna negen jaar, een beetje beschaafd. En kunnen gasten hun auto ergens parkeren zonder in de modder vast te lopen.

Daar komt nog bij dat het sinds corona zoveel makkelijker en meer geaccepteerd is om op afstand te werken. Het economische tijd/geld plaatje wordt een stuk eenvoudiger met part-time kantoorwerk dan met een fulltime B&B. Bovendien is het af en toe ook wel prettig om je hoofd bezig te houden met andere zaken dan beslommeringen van huis en erf.

En eigenlijk zijn we ook wel heel erg gewend geraakt aan de luxe van zoveel (buiten)ruimte waar we onze eigen gang kunnen gaan, zonder rekening te hoeven houden met anderen. Bovendien nam de opbouwfase ál onze tijd en energie in beslag. Er bleef niet zoveel over om vrolijk en vriendelijk te doen tegen (betalende) gasten.

Niet-betalende gasten, dat is iets anders! Onze vrienden en familie zouden we wel vaker willen zien. Maar voor hen is het meestal een heel eind rijden. Dan is het fijn als er toch een logeergelegenheid is (en graag iets uitgebreider dan een geïmproviseerd bed tussen een bureau en een stapel schrootjes). Dus we zijn begonnen aan het volgende project: het gastenverblijf.

Eerst maar eens de boel leeggeruimd, want al sinds de bouw van het huis is de ruimte die we ‘gastenverblijf’ noemen vooral een dumpplek geworden voor spullen die elders even in de weg lagen. En incidenteel voor kippen en schapen die een winterstalling nodig hadden, stapels zakken schapenvoer, waar vervolgens een muizenkolonie zich in vestigde, en allerlei stukjes en beetjes die overbleven bij bouwwerkzaamheden en misschien nog te gebruiken waren. Alles bedekt met een centimeters dikke laag stof, vermengd met kippenpoep en muizenkeutels.

Joris heeft afgelopen najaar al (het eerste deel van) de balken geschuurd. Die blijken in vijf jaar nóg veel harder geworden te zijn dan ze al waren! Wat een pokkenwerk. Hadden we dus meteen moeten doen. Maar ja. Gek genoeg zijn ze na behandeling met olie ook veel donkerder dan de balken in het huis, die we vijf jaar geleden geschuurd hebben. Geen idee hoe dat komt.

Eind januari hebben Joris en de aannemer het skelet voor de muren van de badkamer en wc opgezet. We hebben lang op de indeling zitten puzzelen. Gek genoeg hebben we dat in 2019 ook gedaan, maar kwamen we toen niet tot de meest logische indeling. Waarom niet? Hadden we toen gewoon te veel aan ons hoofd?

Nu hebben we een verbeterde indeling bedacht, waarbij de wc los is van de badkamer, en achter de wc vanzelf een handige nis voor de inloopdouche ontstaat. Alleen kwamen veel van de leidingen nu dus wel op de verkeerde plek uit het beton. De schuimbetonlaag gaf de mogelijkheid om ze nog een beetje te verplaatsen. En nieuwe leidingen toe te voegen, waaraan we nog niet gedacht hadden. Zoals een toevoer voor buitenlucht voor een eventuele kachel of houtfornuis.

Joris heeft dagenlang leidingen lopen leggen. Voor elektriciteit, voor luchttoevoer, voor warm en koud leidingwater, voor regenwater uit de regenwatertank, voor de afvoer van water… Het werd een mooi doolhof op de vloer.

Dat moest allemaal onder het schuimbeton verdwijnen. Uiteraard werd de levering van het schuimbeton weer een paar dagen uitgesteld; door de dagen met vorst, gladheid en ijzel lopen alle planningen uit. Maar op 9 februari was het eindelijk zover!

Beton is altijd spannend. Er moest een héél grote betonauto achteruit ons pad op. Dat is altijd ontzettend lastig omdat zowel de Ratellaan als ons pad smal zijn. En er zitten heel lastige en krappe bochten in. Maar het is gelukt!

En daar gaat-ie dan! Joris wilde dit keer wel het beton verdelen (de betonmannen waren al lang blij dat zij niet de blub in hoefden).

Niet zo spetteren tegen de kozijnen!

Langzaam afvullen…

En toen overal 15 cm schuimbeton in lag was het weer gedaan. deurkozijnen schoongemaakt, beton afgereid, en nu maar rustig wachten terwijl het uithardt. Pfff, weer een mijlpaaltje verder.

In 2017 heb ik goed nagedacht over de plek van de moestuin. Een beschutte plek, met veel zon. Aan de noordoostkant en noordwestkant beschut door het huis en de werkplaats en wat lager gelegen dan de rest van het erf. Dat maakt het makkelijker om er water (dat loopt zelf) en mest (een kruiwagen mest loopt ook makkelijker omlaag dan naar boven) naartoe te brengen.

De moestuin ligt vlak naast het huis, handig als je tijdens het koken nog even de tuin in wilt lopen om wat (kruiden, sla, nog een tomaat…) te plukken. Maar doordat hij wat lager ligt dan huis en erf kijk je er enigszins overheen. Dat is prima, want van april t/m augustus ziet de moestuin er heel mooi uit, maar van september t/m maart is het meestal een teringzooi, waar ik de strijd tegen het onkruid aan het verliezen ben of al verloren heb.

Ook met de aanleg van een regenwaterbassin heb ik (al zeg ik het zelf) heel optimaal gebruik gemaakt van het niveauverschil tussen huis en tuin. En stukje bij beetje heb ik rondom driekwart van de moestuin een zone gecreeerd voor de loopeenden die de moestuin behoeden voor slakkeninvasies. Alle functies zorgvuldig ten opzichte van elkaar gepositioneerd zodat ze elkaar versterken, helemaal volgens de regels van de permacultuur.

Dit alles netjes afgewerkt met beeldschone kastanjehouten hekjes. Kortom: een plaatje. Prachtig omlijst door het lover van de ‘Grote Eik’ en de ‘Jonge Eik’.

Maar.

Ieder jaar vecht ik tegen de droogte. En het lijkt wel of het ieder jaar erger wordt. Je zou verwachten dat de humusopbouw in de bodem maakt dat het steeds minder droogtegevoelig wordt. Maar ik giet me ’s zomers helemaal de blubber. En toch groeien mijn planten niet goed.

Daarom had ik dit jaar bedacht om eindelijk eens een goed watergeefsysteem aan te leggen. Met druppelslangen in ieder bed, gevoed door een dompelpomp in het regenwaterbassin via vaste leidingen die ik onder de paden zou ingraven. Eerst ging ik mijn licht opsteken bij de biologische tuinder in Noordwolde, die mij al van heel veel goed advies heeft voorzien.

“Kijk, hier moet je op letten, ik gebruik deze slangen, of deze. Maar eigenlijk alleen in de kas. In de volle grond geef ik eigenlijk vrijwel geen water.”

“Ja, raar hé?”, zei ik. “Op de één of andere manier is mijn grond altijd zo ontzettend droog. Ik snap er niets van.”

“Hmmm…
Heb je misschien een grote boom in de buurt van je tuin staan?”

Oh jee.

Dat heb ik zeker. Niet één, maar twee. Die twee prachtige eiken die de moestuin (en het erf) zo mooi omlijsten groeien natuurlijk niet alleen boven de grond. Daar zorgen ze soms ook wel voor iets te veel schaduw. Maar onder de grond zit net zoveel boom als erboven. Dat had ik kunnen weten.

“Ja hoor”, zei de tuinder. “Die haarwortels groeien zo je groentebedden in. Daar valt niet tegenop te bewateren. Kijk maar, hier aan deze kant van mijn kas is de grond kurkdroog. En dat terwijl die eiken daar er op 5 meter afstand vanaf liggen.”

Tja. Daar heeft hij natuurlijk volkomen gelijk in. Die éénjarige groenteplantjes leggen het altijd af tegen de slagkracht van een volwassen eik, bij dorstig weer. Zeker omdat ik normaal geproken zo min mogelijk spit (no-dig-methode, om het bodemleven te sparen. Maar dan spaar je dus ook die haarwortels).

Toen ik toch eens een verkennend gaatje groef kwam ik inderdaad heel veel onmiskenbare haar-boomwortels tegen. Geen wonder dat die bomen het nog steeds zo goed doen, ondanks al onze bouwactiviteiten.

Toen moest ik even een maandje uithuilen. Want dan zijn er vier opties:

• de bomen omhakken (wat ik absoluut niet ga doen);
• een heel diepe sleuf graven tussen de moestuin en de bomen (wat geen optie is omdat de bomen vlak naast de moestuin staan en dat dus eigenlijk hetzelfde is als ze omhakken, alleen omslachtiger, en wat bovendien elke paar jaar opnieuw zou moeten gebeuren en waar bovendien helemaal geen ruimte voor is);
• ieder jaar heel diep de moestuinbedden omspitten en alle wortels eruit halen (wat veel te veel werk is en slecht voor het bodemleven en trouwens ook voor mijn rug);
• de moestuin verplaatsen.

En eigenlijk is die laatste de enige reeële optie. Maar dat betekent ook: helemaal opnieuw beginnen. En waar dan? En hoe moet dat dan met de positie van de moestuin ten opzichte van de aangelegde regenwateropvangsystemen, en ten opzichte van het huis, de composthoop, de looppaden…? Hoe maak ik weer een anti-slakken-eendenzone, als er geen sloot in zit waar ze de helft van het jaar lekker in kunnen dobberen? En wat is dán een zinvolle invulling voor het stuk tussen de werkplaats, de sloot, de septic tank en de oprit?

Dus nu staat op mijn To Do Lijst ook: nieuw plan moestuin maken.

Daar zal wel weer een jaartje overheen gaan, en ik voorzie ook dat ik heel geleidelijk zal verhuizen, dus langzamerhand de ene moestuin aanleggen terwijl ik de andere verlaat. Maar eerst een goed plan maken…

Op de laatste ochtend van de kerstvakantie keken we opeens een witte wereld in!

Dat zorgt voor mooie plaatjes, maar ook voor extra werk. De schapen kunnen nauwelijks grazen, ik heb ze wat hooi in de wei gebracht.

De kippen weigeren pertinent hun hok uit te komen.

Toen ’s middags de zon even ging schijnen zorgde dat wel voor heel prachtige winterplaatjes!

Maar de volgende ochtend lag er nóg meer sneeuw…en toen moest Joris wel naar zijn werk. Ik heb de schapen na het melken maar even in de stal gelaten terwijl ik een rondje met het hondje liep.

Ook dat levert mooie plaatjes op, vooral de kronkelige silhouetten van de elzen komen prachtig uit zo.

Het bruggetje over de Linde en het uitzicht vanaf het bruggetje.

Maar nu kunnen de schapen helemaal niet meer bij het gras. Ze proberen wel wat sneeuw te eten. Maar weer hooi brengen dus. Veel extra werk…

Gelukkig is het binnen in huis heerlijk warm!